Große Kirchenstraße

Witajcie,

nie ukrywam, że ta ulica to wielkie wyzwanie – można by referaty o niej pisać. Dlatego na pewno trochę czasu minie, zanim powstanie ostateczna wersja tego wpisu, bo na pewno nie uda mi się zamieścić wszystkich informacji ani za pierwszym razem, ani za dziesiątym. Ale powiem Wam, że samo wyszukiwanie informacji, sklejanie wszystkiego w całość, daje niesamowitą satysfakcje! Jednocześnie informuję, że w niektóre wątki specjalnie się nie wgłębiam (np. kościół św. Janów, poczta, synagoga), gdyż chciałbym nimi zająć się w osobnych tekstach. Zaczynajmy!

Große Kirchenstraße, czyli Wielka Kościelna, dziś Aleja Piastów.  Oczywiste, że swą nazwę wzięła od stojącego przy niej kościoła św. Janów. W książce Karla Boese: Geschichte der Stadt Schneidemühl czytamy, że była to

najstarsza arteria od północy do Ujścia, przy kościele katolickim1)K. Boese, Geschichte der Stadt Schneidemühl, wyd. 2,  Gehrard Rautenberg, Leer/Ostfriesland 1965, str. 217.

 

 

Swym zasięgiem ulica ogarniała od północy wspomniany kościół aż do Rynku Żydowskiego na południu, nazwanym w 1888 roku placem Wilhema, na cześć zmarłego cesarza Wilhelma I2)Było takie miasto. Piła na dawnych kartach pocztowych 1896-1944, Muzeum Stanisława Staszica, Piła 2013, s. 76..

Kościół św. Janów,
Große Kirchenstraße Gotthold Hellwig Möbelfabrik

Widok dziś

 

Wilhelmsplatz mit Postamt
Plac Wilhelma z pocztą i synagogą.
22.6.1930

 

Poczta, widok dziś

7 lipca 1834 roku  o godzinie 12.00 wybuchł przy Große Kirchenstraße pożar.  Ogień spalił większą część miasta, w tym cały Neuer Markt, Friedrichstraße bez czterech budynków, Große Kirchenstraße z wyjątkiem katolickiej plebani i kościoła. Kleine Kirchenstraße, Hasselstraße i Posener Straße z synagogą, zupełnie spłonęły. 1 500 ludzi zostało bez dachu nad głową, 200 domów spaliło się, w tym ratusz z całym miejskim archiwum i złożone tam dokumenty dotyczące najstarszej historii miasta. Tylko 63 domy i kościół ewangelicki zostały oszczędzone przez to nieszczęście3)forum.dawna.pila.pl.

Po roku 1893 nastąpiło unowocześnienie chaotycznej zabudowy na rzecz okazałych dwupiętrowych kamienic z licznymi zdobieniami architektonicznymi4)Było takie miasto. Piła na dawnych kartach pocztowych 1896-1944, Muzeum Stanisława Staszica, Piła 2013, s. 76..

Große Kirchenstraße
Widok w stronę placu Wilhelma. W drugiej kamienicy po prawej mieściła się piekarnia Gustava Zantowa.
17.10.1908

Große Kirchenstraße
Kamienica pierwsza z lewej należała do rzeźnika Stefana Wojciechowskiego.
04.07.1909 rok

Große Kirchenstraße
Aleja Piastów

Große Kirchenstraße
Kościół św. Janów. Po prawej zakład stolarski Adalberta Gessego.
24.09.1906 rok

Co ciekawego mogliśmy znaleźć na ulicy Kościelnej? Oprócz kościoła świętych Janów warto zwrócić uwagę na potężny gmach Cesarskiego Urzędu Pocztowego wzniesionego w latach 1893-1895. Sam budynek był dwukrotnie powiększany: w 1917 roku oraz w latach 1925-19285)Było takie miasto. Piła na dawnych kartach pocztowych 1896-1944, Muzeum Stanisława Staszica, Piła 2013, s. 76..

Kaiserl. Postamt
Poczta
11/12/1919

Postamt
Poczta
Foto – Rassmann

Niewątpliwie swoją uwagę przykuwał sklep meblowy Emila Goetzego na skrzyżowaniu dróg Wielkiej Kościelnej (Aleja Piastów) i Młyńskiej (Al. Jana Pawła II).

Przy Wielkiej Kościelnej w międzywojniu znajdował się m. in. zakład fotografa Teofila Graszyńskiego i L. Portofiego, sklep ze szkłem i porcelaną, dwie fabryczki mebli, piekarnia i rzeźnictwo oraz zakład pogrzebowy, fabryczka wyrobów tytoniowych, a także biuro wydawnicze6)forum.dawna.pila.pl.

Wspomniane fabryki mebli to: G. Hellwig Möbelfabrik na rogu ulic Wielkiej i Małej Kościelnej. By to skład i sklep meblowy właściciela kamienicy Gottholda Hellawiga, który przy zbegu ulic Bydgoskiej i Plotker Strasse posiadał tartak parowy. W latach 20. ubiegłego wieku zakład przejął i rozbudował Max Stark7)M. Usurski, R. Ruta, R. Kulczyński, Piła na zdjęciach lotniczych 1914-1945, Piła 2015, str. 16.. Druga z fabryk Möbel-Fabrik R. Achterberg, która znajdowała się w pobliżu mostu na Gwdzie, przy ulicy Młyńskiej.

Firmę założył już w 1848 r. mistrz ciesielski Karl August Rudolf Achterberg i kierował ją nieprzerwanie przez następne pół wieku! Po jego śmierci interes przejęli synowie: Otto, a następnie Paul i Gustav. Przedsiębiorstwo zajmowało się produkcją mebli wszystkich rodzajów służących do wyposażenia całych mieszkań, jak i poszczególnych pomieszczeń. ponadto wywtarzano meble wyściełane i luksusowe, lustra i pianina. Na uwagę zasługuje fakt, że firma własnym sumptem wydała i rozesłała do swoich kontrachentów ilustrowany 320 fotografiami katalog produkowanych w Pile mebli. 8)M. Usurski, R. Ruta, R. Kulczyński, Piła na zdjęciach lotniczych 1914-1945, Piła 2015, str. 18.

 

Kathol. Kirche und Kuddow-Brucke
Kościół św. Janów i fabryka mebli
31.10.1919

Widok dziś

Kleine Kirchenstrasse
Gotthold Hellwig Möbelfabrik
12.08.1918 rok

W moich zbiorach posiadam również inne pocztówki. Zapraszam do obejrzenia:

Kirchstraße
Aleja Piastów
30.4.1942

Große Kirchenstraße rewers

Große Kirchenstraße
Aleja Piastów
23.04.1912

 

Große Kirchenstraße, 29/10/1915

Große Kirchenstraße, 29/10/1915

rewers

Große Kirchenstraße
Postamt
Synagoge
Katolische Kirche
Aleja Piastów
16.07.1911 rok

 

Aleja Piastów, widok dziś

 

Jeśli masz jakieś uwagi, dodatkowe informacje, wspomnienia, którymi chciałbyś/chciałabyś się podzielić, serdecznie zapraszam do komentowania! Z niecierpliwością czekam na informacje od Was! 🙂

Przypisy   [ + ]

1. K. Boese, Geschichte der Stadt Schneidemühl, wyd. 2,  Gehrard Rautenberg, Leer/Ostfriesland 1965, str. 217
2, 4, 5. Było takie miasto. Piła na dawnych kartach pocztowych 1896-1944, Muzeum Stanisława Staszica, Piła 2013, s. 76.
3. forum.dawna.pila.pl
6. forum.dawna.pila.pl
7. M. Usurski, R. Ruta, R. Kulczyński, Piła na zdjęciach lotniczych 1914-1945, Piła 2015, str. 16.
8. M. Usurski, R. Ruta, R. Kulczyński, Piła na zdjęciach lotniczych 1914-1945, Piła 2015, str. 18.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Copy Protected by Chetan's WP-Copyprotect.